- Historiari buruzko testu bat irakurri: "Altxaldi sozial gehiago: matxinadak"

- 139. araua: Euskal Herria izena

- 109. araua: Komunztadura aposizioetan

- Gero eta...-ago Vs Zenbat eta...-ago, orduan eta...-ago/hainbat eta...-ago

- Irakurri dugun testuan bost osagaiak eta ideia nagusiak bota 50 berbatan

Comments

Comments

Portuetan euskara bizirik zegoen. Hori nabarmendu zuen Koldo Izagirre idazle pasaitarrak herenegun, Pasaiako Udal Euskaltegiak antolatutako Kultur Astearen harira egindako hitzaldian. Portuaren eta euskararen arteko loturan gaitzat hartuta, ibilbide historikoa egin zuen Izagirrek, Pasaiakoari erreferentzia eginez.

Denboran atzera, portuetan zamaketariak, batelariak, amarratzaileak, marinelak eta beste hamaika lanbideetako jendea zegoen. Laneko hizkera zuten, hizkera profesionala; euskaraz, jakina: «Pasaiako portuak hizkera oso aberatsa zuen, baina pixkanaka galtzen joan da, orain ez dago hizkera aberatsik. Zergatik? Lanbideak desagertu direlako».

Gune poliglotak

Portuetara munduko txoko guztietako pertsonak joaten dira, bakoitza bere hizkuntzarekin. Horregatik esaten da portuak poliglotak direla, hizkuntza asko topatzen diren guneak izaten baitira. Pasaiakoa ere horrelakoa da, eta lehen are gehiago: «'Eunon'; eta erantzuna, 'eutampoco'. Horrelako hitz jolasak sortzen ziren».

Ingelesa ere asko entzuten zen Pasaiako portuan, eta horren haritik anekdota polita izan zuen hizpide Izagirrek: «Orain mundu guztiak ok esaten du, oso hedatua dago. Lehen, ordea, Pasaiako portuan denek all right esaten zuten. Bozgoragailutik galdera egiten zuten eta denek horixe erantzuten zuten, dena ondo zegoela adieraziz».

Hari berari tiratuz, beste anekdota bat ere kontatu zuen: «Amarradoreek istorio asko zituzten, denbora libre asko zutelako, batik bat. Horietako bat hauxe da: lehen ontzitik kable bat botatzen zen eskuz lurrera, eta kable horrek pilota bat izan ohi zuen. Amarratzaileak pilota bat hartu behar zuen hanken artean. Amarratzaileak lehorretik honela esaten zion ontzian zegoenari: 'ota estatxa!', eta horrek ez zion ulertzen. Behin eta berriz errepikatu zion, eta ezer ez. Halako batean, horrela esan zion: 'English spoken?', eta besteak pozik baietz erantzun. Orduan, horrela galdetu zion amarradoreak: 'Orduan bota estatxa!'. Euskara ingelesa bezain internazionala iruditzen zitzaion amarradore hari».

Borrokarako lekua

Portuak, eta beraz, Pasaiako portua ere, borrokarako lekuak ziren, borroka linguistikorako, alegia. Hizkuntzen arteko dominazio harremana zegoen, Pasaiakoan euskararen eta gaztelaniaren artekoa. «Bira hitza, esaterako, portuko hizkera da, langileen termino bat, herria hitza den bezalaxe».

Gaztelania pixkanaka-pixkanaka Pasaiako portuan lekua hartzen joan zen. Noiz, baina? : «Ziurrenik makinariari bira esan beharrean gora eta horrelakoak esaten hasi zirenean». Portuko euskara adituentzako ez dela interesgarria izan iritzi dio Izagirrek: «Adituak ez dira hortaz arduratu, pobreen hizkera kontsideratu izan dute». Ignacio Garmendiak Irudidun Itxas-Iztegia egin zuela aipatu zuen, «bere aurretik egin ziren hiztegiak bezalakoa zen, ez zuen inguruan zuen hiztegia bildu».

Barrutiei buruz ere hitz egin zuen, Antxori buruz: «Bertan toki askotako jendea biltzen zen eta portuko premiek sortu zuten». Aurten, gainera, 120 urte beteko ditu Antxok.

Iturria: Oarsoaldeko Hitza

Comments

Mugagabea izan da gaurko bigarren gaia. Aspaldiko lagun hau, euskararen gramatikaren zutabeetako bat, goitik behera kontrolatu behar dugu, inongo akatsik gabe. Testuak arretaz irakurriz, ariketak eginez, eta ondo idatziz lortuko dugu.

Comments

1) -T(Z)EN: Gauza bera esaten jarraituko dut

2) -(E)Z/-(A)Z: Kristala apurtuz sartu dira

3) -TA, -DA/-(R)IK, -KI: Hori jakinda, nola ez didazu esan?

4) -(E)AN: Lanok amaitu ezinean gabiltza

5) -(E)LA: Hantxe gelditu ginen denok, zer egin ez genekiela

6) -(E)LA(RIK): Gelan sartu zen, grabagailua eskuan [zuela(rik)]

7) BARREZKA, BARREZ, BARRETAN, BARRE BATEAN...

Comments

Eta zer dela eta hau? Bada, sarri askotan, itzultzerakoan eta arlo jakin batzuetan are gehiago, oharkabean gaztelaniazko idazkerari lotzen gatzaizkio, jakin gabe gaztelaniaz ere gramatika akats ugari egiten dela.

Behin baino gehiagotan aipatu izan dugu hizkuntza bakoitzak bere estiloa duela; beraz, gaztelania eta euskara, hizkuntza bi, estilo bi, desberdinak. Gaurko gaiarekin lotuta: hizkuntza bakoitzak gerundioa egiteko dituen sistemak ezagutzea eta errespetatzea behar-beharrezkoa da. Horretarako, gaztelaniaz ikusten ditugun gerundioak ondo eginak dauden ala ez, eta esaldiaren esanahia jakitea ezinbestekoa dugu horren ordaina euskaraz zuzen emateko.

Comments

Literatura-terminoen hiztegia

Comments

Comments

- Azalpena/Kontaketa

- Interaktibotasun/Autonomia

- Deiktikoak

- Anaforak/Kataforak

- Lehen planoa/Bigarren planoa

- Markatzeak: isokronikoa, atzeranzkoa eta aurrerazkoa

- Aditz-motak:iragan puntuala (zegoen, zen, zuen)/iragan burutua (egin genuen, joan nintzen)/iragan ez-burutua (jaten zuten, altxatzen zen)

Comments

Alde batetik, lehen planoa eta bigarren planoa ditugu: markoaren edo eskenatokiaren berri ematen du bigarren planoak; marko horretan garatuko da lehen planoa.

Bestetik, markatze isokronikoa, markatze atzeranzkoa eta markatze aurreranzkoa ditugu:

- Markatze isokronikoan aditz guztien denborak istorioaren “baitakoak”dira, ez garamatzate kontaketaz kanpoko denboretara: ez atzera (lehenaldira) eta ez aurrera (geroaldira).

- Markatze atzeranzkoak istorioaz kanpoko aldira garamatza –atzerantz, istorioa hasi baino lehenagoko aldira–; gaztelaniaz,
“pretérito pluscuamperfecto” erabili ohi da horretarako. Euskaraz badago forma bat gaztelaniazko “pluscuamperfecto” horren baliokidea dena: partizipioa + a(k) + izan iragana (emana zuen).

- Markatze aurreranzkoak kontatzen ari direnak baino aurreragokoen (geroagokoen) denbora markatzen du –gertaerak aurreratzen dizkigu–.

Comments

Azaltzea eta kontatzea (narratzea) ekintza desberdinak dira, sekuentzia diferenteak. Testu batzuk konparatuz gero, oso argi ikusten da hori. Tibetarrei buruzko testua azalpena da eta Nafarroako historiari buruzkoa, berriz, kontaketa.

Baina zertan datza desberdintasun hori? Kontaketan, koordenada leku-denborazkoak dira ardatz; horien inguruan egituratzen dira gertaerak, benetakoak izan edo fikziozkoak, lehen gertatuak izan edo oraindik gertakizun egon. Azalpenean, ordea, ez dago koordenada leku-denborazko berezirik; hizkuntza-ekintza hezurmamitzen ari den leku-denborak dira koordenada orokor.

Testu bat izan daiteke interaktiboa (inplikazioa duelako) edo izan daiteke ez-interaktiboa (autonomoa). Eta nola jakin testu bat mota batekoa ala bestekoa den? Enuntziatzailea enuntziatuan egon ala ez, horrek egiten du hizketa bat (testu bat) inplikatu ala autonomo. Eta hori, batez ere, deixian edo deiktikoetan gauzatzen da.

Ezaugarri jakinak ditu testu interaktiboak: ni mintzo zaio zuri, orain eta hemen. Horra hor, beraz, enuntziazio ororen lau aldagai nagusiak –enuntziatzailea, hartzailea, lekua eta denbora–,
baina enuntziatzailearen ikuspegitik ikusita: enuntziatzailea bera barnean dela. Hau da, enuntziatuaren barruan dago enuntziatzailea.

Testu ez-interaktiboan (autonomoan), ordea, ez dira azalduko ni, zu, orain eta hemen horiek. Izan ere, enuntziatzailea ez da enuntziatuaren baitan egongo. Hirugarren pertsonan egongo da
hizketa, eta ez du deiktikorik izango.

Zer dira deiktikoak? "La deixis es un fenómeno que indica cómo los elementos del contexto (enunciador, destinatario, tiempo, lugar, lugar social) aparecen en el texto, vistos siempre a través de la perspectiva del enunciador. Estos elementos aparecen, se codifican, mediante signos lingüísticos, como adverbios o pronombres o, incluso, algunos verbos. La deixis nos permite, por lo tanto, la localización y la identificación de las personas, hechos, objetos... de que habla el enunciador al relacionarlas con el contexto. (...) Las expresiones deícticas, así definidas, constituyen una lista relativamente cerrada. Pertenecen a dicha clase de unidades los pronombres personales, los pronombres y determinantes demostrativos, los posesivos, un número reducido de adverbios de lugar, tiempo (y manera), los morfemas verbales de tiempo y persona y verbos de movimiento como ir, venir, llevar o traer". (Aznar et alii, 1991: 29)

Baina kontuz: deiktiko itxurako guztiak ez dira deiktiko. Nahiz eta, esate baterako, erakusle bat izan (hauek), gerta daiteke anafora edo katafora izatea, eta ez deiktiko. Deiktikoek testutik kanpoko elementuren bati egiten diote erreferentzia; anaforek eta kataforek, berriz, testuaren barruko elementuren bati, aurretik aipatutakoa (anafora) edo aipatuko duguna (katafora).

Laburbilduz, lau mundu diskurtsibo ditugu: azalpen interaktiboa, azalpen autonomoa, kontaketa interaktiboa eta kontaketa autonomoa. Dena den, eta eskolan ikusi dugun bezala, azalpena eta kontaketaren desberdintasuna argi-argi ikusten dugu soilik testu zati batzuetan. Gutxitan topatuko dugu testu oso bat diskurtso-tipo bakarrekoa. Eta, batzuetan, mugak ere ez dira erabat argiak izaten.

Comments

Comments

Comments

Comments

Euskaltzaindiaren Hiztegi Batua pdf-n

Comments

Comments

1) Erdarakaden edo kalkoen ariketa errepasatu eta komentatu.

2) Etxerako lanen fasea: testua egin; norberak zuzendu; bidali; oharrak jaso, aztertu eta testuan sartu; eta berriro bidali.

3) Noren/Nongo kasuak, batzuetan, ez ditugu ondo bereizten: autoaren giltzak Vs autoko giltzak.  -KO kasuaren azpian NON kasua dago eta -REN kasuaren azpian NORK kasua dago: elizako isilatsuna Vs elizaren isiltasuna.

4) *Hiru urtetako mutila. NOLAKO kasua denean ez da jartzen -TAKO. Baina NONGO kasua denean bai jarri daiteke. Ikusi 34. araua.

5) Zuzentasuna, egokitasuna, jatortasuna. Euskararen kalitatea zer den adituek azalduta entzumen honetan.

Comments

Comments

Horretaz gain, eta zuek egindako bi idazlan hartuta, hitz elkartuak eta puntuazioa ere landu dugu.

Comments

Comments